Nu de verkiezingsuitslag bekend is en de VVD al voortvarend een ‘Verkenner’ heeft aangesteld in de persoon van de Jan Iedema, wethouder in Zoetermeer, is het tijd om te reflecteren op de uitkomsten van de stembusgang. Want de gemeenteraadsverkiezingen hebben in ons dorp nogal wat teweeggebracht.
Met een opkomstpercentage van 63% zijn we weer terug op het niveau van rond de eeuwwisseling. Overigens heeft de opmars van de lokale partijen vanaf 2006 de opkomst niet – wat je zou verwachten – vergroot. Integendeel, want sinds 2010 is sprake van een dalende trend met als dieptepunt 2022 met een percentage van 56%. Die trend is dus nu gekeerd. Er is een aantal redenen hiervoor aan te wijzen.
Zo is er onmiskenbaar sprake van een ‘van Doeveren-effect’. De leider van de VVD heeft actief – met zijn eigen beeltenis – campagne gevoerd en op een slimme wijze de VVD-lijst samengesteld uit ‘influencers’ op verschillende terreinen. Hij presenteerde zich nadrukkelijk als ‘der Macher’, als de wethouder die dingen voor elkaar heeft gekregen en maakte het gehele collegebeleid tot inzet van de verkiezingen. De kiezer is daar blijkbaar niet ongevoelig voor geweest en beloonde de VVD met 40% meer stemmen, hetgeen resulteerde in 8 zetels, waarvan 2 restzetels.
Deelname Volt en Forum voor Democratie
Een andere verklaring voor de hogere opkomst is gelegen in de deelname van Volt en Forum voor Democratie aan de verkiezingen. Beide partijen boorden nieuwe kiezersgroepen aan. Volt was in de campagne met name actief onder ‘internationals’ en haalde met een ‘Europa agenda’ ook minder in gemeentepolitiek geïnteresseerde inwoners over te gaan stemmen. Dat deze partij onvoldoende geworteld is in Wassenaar leverde echter nog te weinig stemmen op om de kiesdeler te halen. Wat Forum betreft moeten we niet vergeten dat bij de landelijke verkiezingen circa 21% van de Wassenaarders op PVV en FvD heeft gestemd. Niet uit te sluiten valt dat een deel van hen gemeentelijk gekozen heeft voor een van de lokale partijen, maar een ander deel was verweesd in de Wassenaarse politiek. De deelname van FvD zal een aantal niet-stemmers hebben doen besluiten om ditmaal wel naar de stembus te gaan. Met net iets meer dan 900 stemmen komt Forum met 1 zetel in de Raad. Wat verder bij de hogere opkomst heeft meegespeeld is ongetwijfeld het droge, zonnige weer en de internationale situatie.
Verlies voor lokale partijen
Naast de glorieuze winst van de VVD zijn er veel verliezers: Hart voor Wassenaar, Lokaal Wassenaar, CDA en GL/PvdA. Opvallend is het verlies van de lokale partijen. Ondanks enige stemmenwinst voor DLW komen zij ditmaal gezamenlijk uit op circa 34% (7 zetels) en dat was in 2022 ongeveer 44% (9 zetels). Dit geheel tegen de landelijke trend in; de daling wel te verstaan. Als totaalcijfer is het percentage nu conform het landelijke gemiddelde. Wat er bij Hart voor Wassenaar is gebeurd, hadden velen niet verwacht. Niet de gehoopte zege na drie jaar oppositie; niet de grootste partij, maar 5% minder stemmen resulterend in 4 zetels, waarvan 1 restzetel. Terwijl Hart voor Den Haag met dezelfde ‘Ombudsmanpolitiek’ een monsterscore neerzette, is dat in Wassenaar niet gelukt. Dat is opmerkelijk. De leden van de fractie hadden zich tot doel gesteld om de wensen en zorgen in de buurten te vertalen naar de politiek. Dat leverde hun het verwijt op te micro managen en het bredere plaatje te vergeten, maar leverde in de buurten waardering op. Hart wordt daarmee wel tweede partij, maar het grote succes bleef uit. Waarom? Voor een antwoord kun je niet om de persoon Henri Hendrickx heen. Hij scoorde weliswaar in zijn eentje meer dan 700 stemmen en verdiende zijn eigen zetel (kiesdeler is 619), maar is weinig voor een grote partij; de nummers 2, 3 en 4 scoorden gezamenlijk hoger. Het is lastig na te gaan in hoeverre het ontbreken van HvW in De Wassenaarse Krant effect heeft gehad op het resultaat voor deze partij. Wat verder meespeelt is dat de coalitiepartijen met Van Doeveren voorop zijn partij in de verkiezingsstrijd wisten te framen als de partij die overal tegen is en geen goed financieel verhaal heeft.
Alle reden voor een goede evaluatie
Een andere lokale partij die in rouw is gedompeld is Lokaal Wassenaar: van de drie zetels blijven er nog twee over. Opvallend is dat de stemmentrekker bij deze partij niet de lijsttrekker, Jeroen Gankema, is maar Maria Bellekom. Waarschijnlijk vanwege haar grote zichtbaarheid in het dorp. Opmerkelijk is voorts dat Annemarie Hofman, die vaak in de gemeenteraad het woord neemt, slechts een handvol stemmen kreeg en waarschijnlijk niet meer terugkeert. De derde lokale partij, DLW onder leiding van Ben Paulides, heeft onvoldoende kunnen profiteren van de afwijzing van het 30 km-beleid en het stevige standpunt over het AZC. De partij heeft wel wat stemmen gewonnen, maar onvoldoende voor een extra zetel. Het valt niet uit te sluiten dat FvD deze partij in de weg zat.
Dramatisch is het verlies te noemen van de fusiepartij GL/PvdA. Van de drie zetels blijven er nog twee over. Het heeft er alle schijn van dat de ‘oude’ PvdA-kiezer is afgehaakt. Totaal heeft de partijcombinatie circa 1100 stemmen gekregen, waarvan 320 op PvdA-kandidaten en 780 op GL-kandidaten. Henri van Smirren, de leider van de PvdA, heeft maar 95 stemmen weten te verwerven. Reken maar dat er binnen de partij een evaluatie zal plaatsvinden. En dat zal ook bij het CDA het geval zijn, want ook voor deze partij is het slecht afgelopen. Wethouder Wim Koetsier moest de kar trekken en het is hem gelukt om een zetel te behouden van de twee. Van het eens glorieuze CDA in Wassenaar is niet veel meer over.
Blijde gezichten zijn er bij D66. De partij heeft er behoorlijk wat stemmen bij gekregen en mag zich nu na VVD en Hart de derde partij van Wassenaar noemen. Waarschijnlijk heeft Volt een aantal potentiële D66-kiezers weggekaapt, anders hadden er meer zetels in de Raad ingezeten. De nieuwe partijleider, Paut Struik, heeft desalniettemin een duidelijk mandaat gekregen.
Verschillende coalities mogelijk
Concluderend mag gesteld worden dat de huidige coalitie een klinkende overwinning heeft behaald dankzij de VVD. Er zijn twee grotere partijen in de Raad, VVD en HvW, en dan nog 6 partijen met 1 of 2 zetels. Een coalitie van VVD met HvW ligt niet voor de hand, dus zullen de liberalen moeten gaan shoppen bij de kleinere partijen, waaronder de andere lokale partijen. Als we het inhoudelijk benaderen vanuit de verkiezingsthema’s dan kan de VVD met wisselende coalities meerderheden vormen. VVD zet in op ‘bouwen, bouwen, bouwen’. Dat vinden D66 en CDA ook. Dat gaat dus lukken vooral als ook GL/PvdA zich daarbij aansluit. VVD wil op termijn een kleiner AZC. Daarvoor krijgen ze de handen op elkaar van Forum, DLW, HvW en CDA. VVD wijst een OZB-verhoging af en schulden maken is geen taboe. Daar moet met alle partijen, behalve HvW, uit te komen zijn. Lastiger voor de VVD zijn voorstellen op gebied van bestuurlijke vernieuwing, zoals referenda en burgerberaden. En dan Verkeer. De VVD heeft al laten doorschemeren dat een evaluatie over de effecten van 30 km belangrijk zal zijn. Voor deze partij is het nog niet definitief. Als de VVD de draai gaat maken dan is een meerderheid in de Raad, om sommige wegen weer op 50 km te zetten, niet uitgesloten. Wel een mogelijke splijtzwam voor een nieuwe coalitie.
Door Jan H de Roij
Naschrift redactie; Jan de Roij is gastcontribuant.
