Hierbij geven wij onze reactie op het oordeel van het College voor de Rechten van de Mens met betrekking tot het woonwagenbeleid binnen de gemeente Wassenaar en de gevolgen daarvan.
Ten aanzien van woonwagenwoningen heeft de gemeente tijdens de zitting aangevoerd dat zij, na het vergunnen van twee woonwagenwoningen aan de Ruigelaan, hiermee is gestopt vanwege het zogeheten arrest Waddinxveen. Daarbij stelde de gemeente dat zij vreesde dat deze woonvorm mogelijk niet langer als standplaats zou worden aangemerkt. Tegelijkertijd gaf de gemeente aan verrast te zijn dat in het verleden een vergunning was afgegeven voor een niet-verplaatsbare woonwagenwoning.
De gemeente lijkt dit arrest te hebben aangegrepen om een bredere discussie te voeren over woonwagenwoningen, die in veel gemeenten in Nederland – vaak door woningbouwverenigingen – zijn gerealiseerd. Het College voor de Rechten van de Mens is hier echter niet in meegegaan. Integendeel, uit het oordeel blijkt begrip voor de ontwikkeling van de woonwagencultuur. Tegelijkertijd is het College gehouden te beoordelen of sprake is van discriminatie. In dit geval is geoordeeld dat daarvan (nog) geen sprake is. Daarmee heeft het College de deur naar verdere ontwikkeling niet gesloten, maar ook niet volledig geopend. Voor zowel de gemeente als woonwagenbewoners betekent dit dat het traject nog niet is afgerond.
Het frappeert ons dat een extern bureau, dat gemeenten adviseert over woonwagenbeleid, ogenschijnlijk wisselende adviezen geeft, afhankelijk van de wensen van de betreffende gemeente. In Wassenaar lijkt dit bureau, samen met de vaste jurist van de gemeente, een koers te ondersteunen die beperkend uitpakt. In andere gemeenten worden echter andere adviezen gegeven. Dit roept vragen op over de consistentie en onafhankelijkheid van deze advisering. Op de websites van dergelijke bureaus worden uiteenlopende referenties genoemd, terwijl tegelijkertijd woonwagenwoningen worden gepromoot. In Wassenaar heeft dit bureau bovendien een rol gespeeld in het onbespreekbaar maken van onderwerpen zoals huurstandplaatsen en huurwoonwagens, terwijl juist op dat punt inmiddels is geoordeeld dat sprake is van discriminatie.
Daarnaast heeft de gemeente aangegeven woonwagenwoningen eventueel te willen overwegen, mits deze niet verboden zouden zijn. Uit het oordeel blijkt echter nergens dat deze woonvorm verboden is. Integendeel, het College laat expliciet ruimte voor de ontwikkeling van de woonwagencultuur.
Het oordeel richt zich uitsluitend op de vraag of sprake is van discriminatie en concludeert dat daarvan geen sprake is zolang de gemeente voldoende standplaatsen faciliteert. Daarmee wordt de mogelijkheid voor woonwagenwoningen niet uitgesloten, maar ook niet verplicht gesteld.
Van belang is dat de gemeente eerder al twee woonwagenwoningen aan de Ruigelaan heeft vergund. Dit onderstreept dat deze woonvorm binnen de gemeente mogelijk is. Het principe van gelijke behandeling brengt met zich mee dat wat eerder is toegestaan, niet zonder duidelijke en dwingende reden kan worden geweigerd.
Ten aanzien van participatie oordeelt het College dat formeel geen sprake is van verboden onderscheid. In de praktijk ervaren wij echter dat de gemeente bij voorkeur spreekt met partijen die minder kritisch zijn op het beleid. Als voorbeeld wijzen wij op de wijze waarop in de gemeente Zeist invulling wordt gegeven aan participatie, waarbij bewoners nadrukkelijk worden betrokken.
Wat betreft de huuropties is het oordeel helder: de gemeente heeft een verantwoordelijkheid om passende woonmogelijkheden te bieden, waaronder huur. Dit punt hebben wij al in 2022 expliciet aangekaart bij wethouder Bloemendal, maar destijds werd hiervoor geen ruimte geboden. Dit onderstreept de eerder ervaren terughoudendheid om dit onderwerp serieus te bespreken.
Ten aanzien van erfpacht heeft het College geoordeeld dat de beperking op overdracht (alleen aan eerste- en tweedegraads familie) verboden onderscheid oplevert. Dit onderdeel van het beleid houdt dan ook geen stand. Tegelijkertijd zijn er wachttijden van circa 22 jaar, mede als gevolg van uitsterfbeleid en gebrek aan voortvarendheid vanuit de gemeente.
Daarbij rijst de vraag waarom de gemeente überhaupt is overgestapt op erfpacht. Binnen de gemeente bestaan al jarenlang koopstandplaatsen zonder noemenswaardige problemen. Het lijkt er dan ook op dat deze keuze niet voortkomt uit noodzaak, maar uit terughoudendheid. Wij pleiten voor een beleid waarin zowel huur- als koopmogelijkheden worden geboden, inclusief uitbreiding van locaties die volwaardig en zichtbaar zijn, in plaats van weggestopte oplossingen.
Ook het recent ingevoerde toewijzingsbeleid zal naar onze verwachting bij toetsing door de rechter, met name op het punt van wachttijden, geen stand houden.
Wat betreft het vervolg is duidelijk dat dit traject nog niet is afgerond. Vanuit de fractie van Hart van Wassenaar zijn inmiddels vragen gesteld over onder meer de inventarisatie, het toewijzingsbeleid en de wachttijden. De beantwoording daarvan zal richtinggevend zijn voor de volgende stappen.
Ter vergelijking wijzen wij op de situatie in Zeist, waar het woonwagenkamp Beukbergen geldt als een voorbeeld van hoe het ook kan. Tijdens het bezoek van Koning Willem-Alexander werd daar juist het belang benadrukt van samenwerking, vertrouwen en betrokkenheid van bewoners.
Ook in Leiden wordt gewerkt aan beleid waarin rekening wordt gehouden met de woonbehoefte en cultuur van woonwagenbewoners.
Sinds 2021 geven wij aan dat wij een dergelijk beleid ook in Wassenaar willen zien: beleid waarin ruimte is voor verschillende woonvormen en waarin bewoners serieus worden betrokken.
Wij roepen de gemeente Wassenaar op om deze voorbeelden te volgen en alsnog het gesprek aan te gaan, in plaats van onderwerpen onbespreekbaar te maken. Alleen op die manier kan beleid ontstaan dat recht doet aan de praktijk en aan de mensen om wie het gaat.
